Bilim

Bilim Yancıları ve Bilim İnsanları5 min read

6 Ekim 2019 3 min read

Bilim Yancıları ve Bilim İnsanları5 min read

Reading Time: 3 minutes

Her teknoloji yeni çıktığında bir süre çok şiddetli bir şekilde “hype” oluyor. Bir süre çok konuşuluyor, ilgilisi, bilgilisi ve dahi hiçbir fikri olmayanı, üzerine fikir beyan ediyor ve sırf “cool” olmak için üzerine konuşmaya mecburmuş gibi hissediyor. Hatta “fütürist” kardeşlerimiz yurt dışı sayfalarından kaynak göstermeden “arakladıkları” videoları sanki kendileri o iş yapılırken ordaymış edasıyla “bakın gelecekte böyle olacak bir tek biz görüyoruz” alt metniyle paylaşıyorlar. @fkadev’in tespitini aşağıya bırakıyorum.

Fütüristlere ek olarak bizde olmayan veya henüz primitif bir halde olan teknolojinin yan alanlarını büyüterek ana akım haline getirenler bile var. Bakınız “robot hukuku”. Adına etkinlikler düzenleniyor, topluluklar kuruluyor ve konuşmacılar çıkıp konuşuyor. Robot yapan veya yapmaya çalışan adamlara gidip sorsan bu başlıktan haberi bile yoktur. Gerçekten ülkede hukukla ilgili tek problemimiz robot hukukunun olmaması mı? Sadece soruyorum…

Benzer bir şeyi yapay zeka için de yapanlar var ama en azından sordukları sorular daha makul. Meseleyi uzatmamamak adına benim şahsi görüşüm: “Sorarlarsa robot hukuku çalışıyorum dersin.”.

Hatırlayanlarınız vardır. Bitcoin’in zirve yaptığı zamanlarda blockchain teknolojisinin alt yapısından haberi bile olmayan insanlar “devletler, para birimleri, bankalar ortadan kalkacak” şeklinde yorumlar yapıyorlardı. Popüler olan konu değişince onlar da ortadan kayboldu doğal olarak.

Mevzu Nedir?

Burada eleştirdiğim nokta alan bilgisine sahip olmadan çeşitli imkanların verdiği tuzu kurulukla başlıkların altına sığınarak oturduğu yerden teknolojiye yön verme ve geleceği görme iddiasıdır. Bu ve benzeri konuların “bilime kapasitesi yetmeyen ama teknolojiye meraklı zengin çocuğu hobisi” olduğunu düşünüyorum.

Ben artık bu tip insanlara “bilim yancısı” diyorum. Çünkü yaptıkları iş bilim üretmek değil, bilim üretenlerin çalışmalarını alıp kendi kişisel çıkarları doğrultusunda kullanmak. Bu çıkar kimi zaman sosyal medyada takipçi sayısı veya etkileşim almaktır, kimi zaman etkinlik düzenleyip bilet satmaktır, kimi zaman da hiçbir katkısı olmadığı halde bilim öncüsü gibi görülmektir.

Literatürü takip etmezler, tek kaynakları yurt dışındaki popüler bilim paylaşımlarıdır. Bilginin gerçek kaynağını sorduğunuzda cevap alamazsınız. Gerçek olmayan kurgu videoları gerçek diye paylaşırlar, zaten ayırt edemeyecek durumdadırlar. “Bu konuda söz söylemek benim haddime mi?” diye kendilerine sormazlar. Bilim üretenlere yancılık yaparken de bir konuyla ilgili bilimsel bir tartışma yapamazsınız, en doğruyu kendileri bilir ve eleştiride bulunursanız engellenirsiniz.

Bu tip insanlar, gerçek çalışmaları ve başarıları gölgede bıraktığı için bu alanlarda çalışanların da motivasyonunu kırıyor. Çünkü insanlar bu tip popüler profillerin peşinden giderek bilginin gerçek üreticisini es geçiyor, hatta yeri geliyor had bildirmeye kalkıyor.

Kendi Alanımdakiler

Yapay Zeka ile ilgili de benzer şeyler sıkça karşıma çıkıyor. Basit istatistik yöntemleri kullanan şirketler yapay zeka kullanıyoruz diye ürün tanıtımı yapıyor. Hazır açık kaynak projeler sıfırdan kendileri geliştirmiş gibi lanse ediliyor. Tecrübeden yoksun, ayakları yere basmayan, yakın gelecek kehanetleri yapılıyor. Alanımla ilgili olduğu için özellikle sağlık alanında yapılan “fütürist” konuşmaları görünce hem gülüyorum hem üzülüyorum. Onların yaptığı şeye de bilimle doğrudan ilgisi olmayıp sırf yarattığı pozitif algıdan dolayı bilimi kullandığı için “bilim yancılığı” denilebilir.

Sağlıkta Yapay Zeka ile ilgili temeli olmayan fütürist iddialardan bahsedeceğim yazıyı daha sonra detaylarıyla anlatmak üzere sonraya bırakıyorum.

Sonuç ve Öneriler

  • Popülerliğe aldanmadan konuyla ilgili temel bilgilerden başlayarak öğrenmek lazım. Yeterli bilgi sahibi olunursa gelişmelere daha gerçekçi yaklaşılabilir. Her paylaşılana inanmamalı.
  • Alanında uzman ve popülist kişileri birbirinden ayırmak önemli. Profilinde #futurist yazıyorsa ve kaynak göstermeden yabancılardan gelişine çakıyorsa mesafeli olmakta fayda var. Hatta bu konuda eleştirel birkaç şey yazarsanız sizi engelleyebilirler.
  • Henüz nereye evrileceği belli olmayan bir teknolojinin hukuku, etiği, cartı, curtu olmaz. Teknoloji olgunlaşınca ihtiyaç ortaya çıkar ve multidisipliner bir yaklaşımla ele alınır. Bir kişinin veya bir meslek grubundan bir kesimin popülist bir şekilde tek başına altından kalkabileceği bir şey değildir.
  • Geleceği görmek istiyorsanız gerçek bilimi ve bilim insanını tanıyın, destekleyin. Bilim yancılarını değil.
  • Buraya kadar okuduysanız kimlerden bahsettiğimi az çok anlamışsınızdır. İsimlerden bağımsız olarak bu tip profiller kim olursa olsun bilim yancısıdır.

Benim bahsedeceklerim bu kadar. Karşıma yeni şeyler çıkarsa veya aklıma gelirse yazıyı güncelleyeceğim. Sizin de eklemek istedikleriniz varsa buyrun yorum bölümüne.

Leave a comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir